MALZEME TAIMA SSTEMLERNN SELMESNE YNELK BR KARAR DESTEK SSTEM GELTRLMES
 
ZET 
Malzeme tama, herhangi bir ekildeki malzemenin tanmas veya bir araya getirilmesini salayan ileyitir. Gnmzdeki mevcut malzeme tama cihazlarnn doru seiminin nemi malzeme tama maliyetlerinin retim maliyetlerinin %13-40n oluturmasndan dolay artmtr. Ancak ok eitli tipte ve modelde malzeme tama aracnn satlmas ve farkl tipteki aralarn almnda farkl kriterlere baklma zorunluluu seim problemini zorlatrmaktadr. Bu almada, malzeme tama sistemleri seiminin  daha kolay ve doru yaplmasna yardmcolacak bir karar destek sistemi gelitirilmitir. Gelitirilen karar destek sisteminde soru yneltme, ekonomik analiz, analitik hiyerari sreci (AHP) ve ideal zme yaknla gre sralama yapma yntemi (TOPSIS) kullanlmtr. 

1. GR
sistemlerinin ilk yatrm maliyetlerinin genel olarak 
yksek olmas, alnan yanlbir karar sonucu yaplan Gnmzde gelien teknoloji, artan rekabet ve uygulamann neredeyse geri dnlemez olmasna kreselleme ile birlikte daha hzl hizmet sreleri, neden olmaktadr ve yanlbir seimin kullanmna daha az envanter miktar ve daha dk malzeme devam edilmesi ise karll olumsuz ynde tama maliyetlerine olan ihtiya, en doru ve en etkilemektedir [1-6]. uygun malzeme tama sistemlerinin seimini ok nemli klmtr. Ayrca, tm retim maliyetleri Ancak mevcut malzeme tama aralar yelpazesinin ierisinde, malzeme tama maliyetlerinin orannn genilii bir retim sistemine en uygun olan malzeme ortalama olarak %13-%40 arasnda olduu tama sistemini semeyi zorlatrmtr. Piyasada ok dnldnde tama sisteminin doru seiminin sayda ve eitli malzeme tama tat tipte ve modelde nemi daha iyi ortaya kmaktadr. Malzeme tama malzeme tama arac bulunmaktadr. Seim problemi 
M. Yurdakul ve A.. pek Malzeme Tama Sistemlerinin Seilmesine Ynelik Bir Karar Destek Sistemi Gelitirilmesi 
bu almada olduu gibi en yaygn kullanlan drt adet malzeme tama tat tipi (tayc bant, vin, kaldrc/taycara ve otomatik ynlendirmeli aralar (AGV)) ile kstlansa bile, her tipte yzlerce farkl model bulunmasseim probleminin zorluunu ortaya koymaktadr. 
Bu makalede malzeme tama aralarnn seiminde kullanlan karar destek sistemleri ile ilgili almalar detaylolarak sunulduktan sonra malzeme tama tat tipi ve ara modeli seimi yaplmasna yardmcolacak bir karar destek sistemi gelitirilmitir. 
2. MALZEME TAIMA SSTEMLERSEMNDE KULLANILAN KARAR DESTEK SSTEMLER
Bu blmde, malzeme tama sistemlerinin seimine ynelik karar destek sistemlerinin balcalar detaylincelenmi ve aada eksik ynleriyle beraber verilmitir. Literatrde verilen karar destek sistemlerinde ok kriterli karar verme yntemleri ve ekonomik analiz sorularla seilen tanmlanan tama iine uygun ara listesi iinde bir sralama yapmak amacyla kullanlmtr. 
MOVE [7]: Sadece alt tat tipi ve otuz adet malzeme tama arac arasnda seim yapabilme yeteneine sahip olmas sebebiyle kstl ve yetersiz bir sistem olarak nitelendirilebilir. Maliyet faktr ve ekonomik analiz kullanlmamtr. 
MATHES [7]: Be farkl zellie sahip yirmi adet malzeme tama sistemi arasndan seim yapabilme yeteneine sahiptir. Maliyet faktr ve ekonomik analiz kullanlmamtr. 
ADVISOR [7]: Yetmi yedi adet malzeme tama sistemi arasndan seim yapabilme yeteneine sahiptir. lk olarak, mmkn olan malzeme tama sistemi tipi seildikten sonra maliyet faktr de gz nne alnarak bir seim gerekletirilir. Dolaysyla seim iki aamaldr. Ekonomik analiz blm ayrbir modl olarak tasarlanmtr. Drt farkl tat tipinin her biri iin farkl bir veritabankullanlmaktadr. Her veritabannda bulunan tablolarn yaps sabit olduu iin tat tiplerine yeni zellikler eklemek mmkn deildir. Ancak kaytlaralarn says artrlabilir. 
ICMESE [8]: lk olarak kullancya sorular ynlendirerek, alnan cevaplara gre karar aacndaki bir dala doru ynlendirme yaplr ve bir ara tipi seilmiolur. Daha sonra karar aacndaki ilgili dal zerinde hareket edilerek seimine gidilir. En son aamada eer birden fazla malzeme tama arac seilmise analitik hiyerari sreci (AHP) veya ekonomik analiz uygulanarak en uygun seim yaplmaktadr. 
MHESA [3, 4]: Malzeme tama aralar ve zelliklerinin bulunduu veritaban, malzeme tama tat tipinin belirlendii ksm, malzeme tama aralarnn daha detayl olarak belirlendii ksm ve AHP analizi blm olmak zere drt ana blmden olumutur. Programn alma sistemi ise  aamaldr. lk aamada malzeme tama tat tipi tespit edilir. Sorular ikinci aamada sorulmaya devam edilerek aralar belirlenir ve bunlara en son aamada AHP analizi uygulanr. 
MAHDE [1]: Seilecek malzeme tama aralarnn fabrika yerleimlerinin de dikkate alnd bu sistemde ilk olarak uygun malzeme tama aralarnn bulunduu bir zm kmesi oluturulmakta ve daha sonra seim kriterlerine greceli arlklar verilerek en uygun olan ara seilmektedir. 
JustMAT [9]: Ekonomik analiz amal olarak hazrlanm olan bu sistem, malzeme tama tat tipleri arasndan da basit anlamda bir seim yapabilmektedir. 
Malzeme tama sistemi seiminde kullanlmak zere gelitirilmi olan MHESA uzman sistemi, AHP yntemini kullanarak seim yapmaktadr [3, 4]. Ayrca, baka bir almada malzeme tama sistemleri seiminde simlasyon analizleri sonrasnda AHP yntemi kullanlarak deerlendirme ve seim yaplmtr [10].  
AHP literatrde seim problemlerinde youn olarak kullanlan ok kriterli bir karar verme yntemidir. AHP ynteminin uygulanmasnda, ekil 1de [4, 8] grld gibi esas seim karar hiyerarik olarak alt seviyelere ayrlr. Her seviyedeki kriterlerin arlklartoplam 1 olacak ekilde kriterler arlklandrlr. Kriterlerin ve alternatif malzeme tama sistemlerinin arlklarnn birletirilmesi ile alternatif aralarn genel sralama puanlar hesaplanr. AHP ynteminin detayl uygulamalar literatrde mevcuttur [11-13]. 
Literatrde, malzeme tama sistemi seiminde, ekonomik analiz de tanmlanan tama iine uygun olan aralar arasnda sralama yapmak amacyla kullanlmtr [9, 14, 15] . Bu almada, kullanlan bugnk deer ynteminde ilk satn alm maliyeti, yllk iletme maliyeti, vergi, yllk faiz oran, ekonomik mr (yl), hurda maliyeti (gelir anlamnda) ve sz konusu malzeme tama sisteminin seimi ile alan kii saysnda olacak azalma ile kazanlacak yllk gelir elerinin kullanlabilecei belirtilmitir [9]. Baka bir almada, hem bugnk deer yntemi, hem de ayn sonucu farkl bir adan grmeyi salayan yllk deer yntemi kullanlarak seilen malzeme tama sistemine yaplan toplam yatrmn ne kadar srede geri dnecei de hesaplanmtr [14]. 


ekil 1. Bir AHP hiyerarisi rnei 
3. UZMANIM MALZEME TAIMA KARAR sistemi aralar kolayca deitirilip silinebilecek, yeni DESTEK SSTEMaralar, tama sistemi eidi, tipi ve zellii 
eklenebilecek ekilde esnek olarak tasarlanmtr. Bu almada, literatrdeki mevcut karar destek Dahil edilecek tm seim ve karar verme sistemlerinin eksik ynlerini tamamlayan UZMANIM yntemlerinin ortak kullanabilecei bir veritabanisminde bir karar destek sistemi gelitirilmitir bulunmaktadr. Uzmanm program, Microsoft Visual (izelge 1).  Studio.NET 2002 (7.0) Enterprise Architect yazlm 
gelitirme arac kullanlarak Windows tabanl olarak UZMANIM esnek bir yapda ve her trl retim hazrlanmtr. Yazlm gelitirme dili olarak C# (C sahasna kolayca uygulanabilecek ekilde sharp) kullanlmtr. Program, veritaban olarak hazrlanmtr. Bir retim alan ve tanacak Microsoft Access 2002 veya Microsoft SQL Server malzemenin zellikleri girildiinde, kullancya 2000 kullanacak ekilde hazrlanmtr ve program ncelikleri de dikkate alnarak mevcut malzeme kodlamas, veritaban ve tablo yapsn hi tama sistemleri arasndan en uygun olan kullancya deitirmeden istenildii kadar tat tipi, farkl zellik nerilmektedir. Sistemde kaytl tm malzeme tama ve ara eklenebilir. 
izelge 1. UZMANIM ile mevcut karar destek sistemlerinin karlatrmas
zellik  ADVISOR  ICMESE  MHESA  UZMANIM  
Her tat tipi iin ayn veritaban kullanma  YOK  VAR  VAR  VAR  
Yeni tat tipi eklenebilme  YOK  VAR  VAR  VAR  
Yeni ara eklenebilme  VAR  VAR  VAR  VAR  
Yeni zellik eklenebilme  *  *  *  VAR  
Yeni soru eklenebilme  *  *  *  VAR  
Ekonomik Analiz  VAR  VAR  YOK  VAR  
AHP  YOK  VAR  VAR  VAR  
TOPSIS  YOK  YOK  YOK  VAR  
2 seviyeli seim  YOK  VAR  VAR  VAR  
Farkl VTYS kullanma  *  *  *  VAR  
ok kriterli karar verme yntemlerinde kriter arlklarnn deitirilebilmesi  *  *  *  VAR  

*
 : Bulunamam deerler Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 2, 2005 


M. 
Yurdakul ve A.. pek Malzeme Tama Sistemlerinin Seilmesine Ynelik Bir Karar Destek Sistemi Gelitirilmesi  


UZMANIM programnda, iki aamal (Aama 1 ve sralama yapma yntemi (TOPSIS) veya ekonomik Aama 2) bir soru sorma sistemi kullanlmtr. Buna analiz gerekletirilebilmektedir. Programn yapsgre, Aama 1deki sorular genel anlamda bir malzeme ekil 2de gsterilmitir. tama tat tipi belirlemeye yardmc olurken, Aama 2de, Aama 1de belirlenen tat tipine uygun sorular kullancya  yneltilerek  ihtiyalara  cevap verecek malzeme tama aractam olarak belirlenmeye allmaktadr. Daha sonra da kullancnn isteine bal olarak AHP, ideal zme yaknlna gre 

ekil 2. UZMANIM program akemas
UZMANIM program altrldnda, programn her tarafna ulamay salayan ve kullancnn tercihine gre seebilecei bir men sistemi ve tu grubu ana sayfa olarak ortaya kar (ekil 3). Tm blmlere ulam bu ana sayfa zerinden yaplr ancak kullanm kolayl asndan blmler aras gei tular da bulunmaktadr. UZMANIM programnn aklamassorularn sorulduu Aama 1 ve Aama 2 ile aamalar sonunda seilen ara setin iinde sralama yapan AHP, TOPSIS ve ekonomik analiz 3.1-3.3 blmlerde sunulmutur. Programn kullanlmas ile ilgili detaylbir rnek 3.4 de verilmitir. 
3.1. Aama 1 
Bu ksmda kullancya eitli sorular yneltilir ve alnan cevaplara gre eer byle ise o zaman (ifthen) analizi yaplarak ana malzeme tama sistemi tipleri arasnda bir eleme yaplr. Bu aamann sonucunda kullancya uygun olabilecek eitli alternatifler sunulur. Kullanc kendisine sunulan listede alternatif tanmlarnn zerine tkladnda o alternatif tipini tanmlayan genel bir resmi ve o alternatif tipinin genel zelliklerini grebilir. Bu alternatifler arasndan tercih ettii bir tanesini yan taraftaki kutuya tar ve Aama 2nin balatlmasnsalayan tua tklar. Aama 1in sonularveritabanna kaydedilmektedir. Aama 1de ara tipinin seiminde kullanlan algoritma ekil 4de sunulmutur. 
3.2. Aama 2 
Bu ksmda kullancya Aama 1de semi olduu tat tipi veya tiplerine uygun olan sorular yneltilir ve alnan cevaplara gre eer byle ise o zaman (if-then) analizi yaplarak veritabannda mevcut malzeme tama aralarndan oluan bir liste sunulur. Kullanc kendisine sunulan listedeki malzeme tama aralarnn zerine tkladnda o aracn zelliklerini grebilir. Bu aamaya rnek olarak otomatik ynlendirmeli ara tipi iin sorulan Aama 2 sorularekil 5de verilmitir.  
Aama 2 sonunda kullanc isteine bal olarak ana sayfadan AHP, TOPSIS veya Ekonomik Analiz blmlerine geilerek Aama 2 sonunda belirlenen aralar arasnda sralama yaplr. 
Ekonomik analizde ilk satn alm maliyeti, yllk iletme maliyeti, yllk faiz oran ve ekonomik mr (yl) kullanlmtr. Bu analizde bugnk deer ve yllk deer yntemleri kullanlmakta ve sonularlistelenmektedir. Bu analizde kullanlan faiz oranbilgisi veritabannda kaytldr. Bu bilgiyi anlk olarak o analize balekilde deitirmek iin Ekonomik Analiz sayfasnda bulunan ilgili kutucuklardaki deeri deitirmek yeterlidir. Bu deerin bundan sonraki analizlerde de geerli olmasiin ise yine bu kutucuun yannda bulunan Kaydet tuuna baslmas gerekmektedir. 

AHP yntemi ise iki seviyeli olarak uygulanmtr. lk seviyedeki kriterler aralarn zelliklerine dorudan bal olmayp eitli zellikleri gruplama ve bu gruplara arlk verme amacyla kullanlmtr. kinci seviyedeki kriterler ise dorudan aralarn zelliklerine baldr. AHP analizinde hangi kriterlerin kullanlacanbelirleme, ilk seviyedeki kriterlere alt kriterler ekleme/silme, ilk seviyedeki ve ikinci seviyedeki kriterlerin arlklarn deitirme ilemlerini yapmak mmkndr. Her tat tipi iin AHP kriterlerinin arl deiebilecei iin tat tipi baznda bir arlklandrma yaplmtr. AHP analizinde ilk maliyet ve iletme maliyeti gibi artmas olumsuz anlama gelecek kriterlerin deerleri iin bu kriterlerin arpmaya gre tersi alnarak ilem yaplmaktadr. 
TOPSIS ynteminde ise ama, alternatif ara zelliklerinin arasndan ideal zm ve negatif zm bulmak ve alternatif aralarn hem ideal zme olan uzaklve hem de negatif zme olan uzakln ayn anda deerlendirmektir. deal zm, yksek olmasn istediimiz zellikleri maksimum, dk olmasn istediimiz deerleri minimum yapan alternatiftir. Negatif zm ise en kt zmdr. Baka bir deyile yksek olmasnistediimiz zellikleri minimum, dk olmasnistediimiz deerleri ise maksimum yapan alternatiftir. TOPSIS Ynteminin admlar ve detayl uygulamalar Yurdakul ve oun [16], Yurdakul ve  [17], Yurdakul vd. [18] almalarnda verilmektedir. 
TOPSIS analizinde hangi kriterlerin kullanlacanbelirleme, yeni kriterler ekleme/silme ve kriterlerin arlklarn deitirme ilemlerini gerekletirmek mmkndr. TOPSIS analizi tamamlanp sonularlistelendikten sonra kullanc bu analiz srasnda srayla oluturulan tm matrislerin deerlerini inceleyebilir. Bu analizde TOPSIS sonucu C isimli stunda belirtilmekte ve alternatifler C deerlerinin bykten ke doru deiimine gre sralanmaktadr. 

M. Yurdakul ve A.. pek Malzeme Tama Sistemlerinin Seilmesine Ynelik Bir Karar Destek Sistemi Gelitirilmesi 

 Gazi niv. Mh. Mim. Fak. Der. Cilt 20, No 2, 2005 

ekil 5. Tat tipi AGV seildiinde Aama 2 sorular
M. Yurdakul ve A.. pek Malzeme Tama Sistemlerinin Seilmesine Ynelik Bir Karar Destek Sistemi Gelitirilmesi 
3.2. Programn almasle lgili rnek 
Mobilya retimi yapmakta olan bir fabrikada, mobilya paralar retildikten sonra ise bu paralarn montajnn yapld 300 metre uzaklktaki montaj atlyesine tanmas ilemi insan gc ile itilen tayc aralar ile yaplmaktadr. Bu ilem hem ok uzun srmekte ve retimin hzn azaltmakta hem de tama ilemi iin ok sayda ii altrlmasna neden olmaktadr. Fabrika ynetimi, retimin yapld tayc banttan otomatik ykleme yapabilen bir sistemin alnmasn dnmektedir. Bu sistemin en ar bir ton olan paralarn yklemeden sonra 7,5 dakika ierisinde montaj atlyesinde olmalaristenmektedir. Yaplan hesaplamalarda ilk maliyetin en fazla 60 000 $, iletme maliyetinin ise ylda en fazla 1 200 $ olmasistenmektedir. Bu sistemin seimi iin UZMANIM program uygulanmtr. 
Aama 1:Ana sayfada 1. Aama Analizini Balat tuunabaslarak ekil 6da grlen ekran elde edilir.

Malzemelerin 2,5 metreden daha fazla bir ykseklie kaldrlmas gerekmedii iin ekil 6daki ekranda Hayr tuuna baslr ve ekil 7de grlen bir sonraki ekran belirir. 


ekil 7. Mobilya Fabrikas rnei Aama 1 Soru 2 
Ard ardna gelen sorularn cevaplanmas sonucu en son ekil 8deki ekran belirir. 

ekil 8. Mobilya Fabrikas rnei Aama 1 Soru 7 
Malzeme tama ilemi iin en az sayda personel istendii iin operatr kullanmadan otomatik olarak tama yaplmasnn gerekli olup olmadnn sorulduu ekranda Evet tuuna baslr ve ekil 9da grlen bir sonraki ekran belirir. lk aamada mevcut sorular tamamland iin ekil 9da grlen ekran, tat tipi seim ekrandr. Bu ekranda, en uygun tat tipi olarak kullancya sadece AGV nerildii grlmektedir. 

Aama 2: UZMANIM program Aama 2de tat tipi olarak AGV sistemi satn almaya karar veren firma ynetimi hangi AGV modelini seeceini belirlemek iin ekil 9da grlen ekranda nerilen AGV seilerek, 2. aamay balat tuuna baslr ve ekil 10de verilen Aama 2nin ilk sorusu ekrana gelir. Program yapsierisinde mevcut AGV modellerinin bir ksm rnek olarak Ek 1de sunulmutur. 

Aama 1de olduu gibi AGV modelini belirlemek zere ard ardna gelen sorularn cevaplanmas sonucu seilen aralar, ekil 11deki ekranda listelenir. Ekranda aralar ilk maliyetlerine gre sralanmdurumdadr. 


Bu aama sonunda program tarafndan nerilen AGV modeller arasnda AHP, TOPSIS veya ekonomik analiz yaplarak sralama yaplr. rnein, sadece ikinci aamada seilen aralar ekonomik olarak gster tuuna basldnda tm aralar ekonomik olarak iyiden ktye doru listelenir ve listede bugnk deer ve yllk deer olarak maliyeti grlr (ekil 12). Seilen ara grubuna ekonomik analiz gerekletirildiinde ekonomik adan en uygun seimin RT-100 olduu grlmektedir. 

Ekonomik analizden sonra eer AHP veya TOPSIS analizleri yaplmak isteniyorsa Ana Sayfada bulunan AHP veya TOPSIS Analiz tuuna baslr. Sonular ekil 13 ve 14de verilmitir. AHP ve TOPSIS analizleri de bu rnek iin en uygun aracn RT-100 olduunu gstermektedir. 

RT-100 ekonomik analiz, AHP ve TOPSIS tarafndan sralamada ilk srada verilmesine ramen, yazarlar tarafndan yaplan denemelerde [19] UZMANIM program seim nerilerinin kullanlan sralama kriterlerinden ve arlklarndan etkilendii ve aralarn kriterlere ve arlklarna bal olarak sralamada yer deitirdii grlmektedir. Bu nedenle, ileride bu konuda yaplacak almalarda sralama kriterleri ve arlklarnn seimine nem verilmesi ve gerekirse duyarllk analizinin kullanlmas verilen seim kararlarnn daha kararl olmalarnsalayacaktr. 

4. TARTIMA VE NERLER 
Bu almada malzeme tama sisteminin bir parasolduu entegre bir retim sistemi dnlmemitir. Bu nedenle fabrika yerleimi, makinalar ve malzeme akrotalar bu almann kapsamnda deildir. Literatrdeki baz almalarda ilk olarak bu ksmlarn da dikkate alnmasnn uygun olacabelirtilmektedir [1]. Sadece fabrika yerleimi ve malzeme ak rotalar ile ilgili olarak hazrlanmprogramlar da UZMANIM program ile birlikte kullanlarak bu eksiklik giderilebilir. 
Malzeme tama sistemleri ile ilgili ok detaylekonomik analizler gerekletiren almalarda UZMANIM programnda ele alnan ilk maliyet, iletme maliyeti, ekonomik mr ve faiz oran gibi kriterlerin yannda kullanma alnacak yeni malzeme tama sistemi ile ilgili olarak ihtiya duyulacak zel nitelikli yeni bakm/onarm personeli ile operatrlerin igc maliyeti, malzeme tama ilemlerinin otomatikletirilmesi ile kazanlacak igc miktar ve yeni yaplacak yatrmlarn sigorta maliyetleri ile vergi miktarlarnn de dikkate alnmasnn uygun olacabelirtilmitir [9]. ok detayl ekonomik analizler ile fayda maliyet oranlar hesaplanmasnda malzeme tama aralarnn kapasite kullanmnn da dikkate alnmas uygun olacaktr. Eer varolan bir malzeme tama sisteminin yenilenmesi dnlyorsa bu deiiklik ile yaplacak harcamalar ve kazanlar daha detayl olarak dnlmeli ve hesaplanmaldr. Ekonomik analizlerle ulalan sonuta malzeme tama sistemini deitirmemenin de nemli bir seenek olduu unutulmamaldr. 
Analiz blm aknn 1. aamasnda tayc bandn en uzun malzeme tama mesafesi olarak literatrdeki bir almada [20] olduu gibi 60 metre alnmtr. Malzemelerin 2,5 metreden daha fazla bir ykseklie kaldrlmas gerekiyorsa vin kullanlmas gerektii 

M. Yurdakul ve A.. pekMalzeme Tama Sistemlerinin Seilmesine Ynelik Bir Karar Destek Sistemi Gelitirilmesi 
dnlmtr. Bu 2,5 metrelik ykseklik ortalama bir deer olarak alnmtr. Bu deerler, tek bir rakam yerine uygun formlasyon ile pratie daha uygun olacak ekilde ifade edilebilir. Ayrca 1. ve 2. Aamada sorulan sorulara tanan malzemenin yanabilirlik, patlayclk, scaklk gibi seim srasnda sonucu etkileyecek zelliklerini sorgulayan sorular ilave etmek gerekebilir. 
Malzeme tama sistemleri seiminde kullanlan karar destek sistemlerinin almas srasnda programlar bu konuda daha az bilgili kiilerin de kullanabilmesi amacyla sorular sorulurken sorulan maddeler ile ilgili aklamalar verilmesinin uygun olacadnlmektedir. rnein tayc ve kaldrc ara seiminde sorulan en kk dnme ekseni yarapbilgisinin ne anlama geldii ve nasl hesaplanmasgerektii gibi bir aklama soru ile birlikte kullancya sunulabilir. Ayrca sorulan bir bilginin veritabannda kaytl en kk ve en byk deerleri de kullancya gsterilerek kullanc doru deerler girmesi konusunda ynlendirilebilecektir. 
Ayrca, bu almadaki veritabannda sadece AGV, vin, kaldrc/tayc ara (fork lift) ve taycbanttan oluan 4 tat tipi bulunmaktadr. Literatrdeki benzer almalarda bu 4 tat tipine ilave olarak endstriyel robot, otomatik ambar ve stoklama sistemleri ile kprl tayc bant sistemlerini de veritabannda bulunduran programlar  bulunmaktadr. 
5. SONU 
Bu almann amac malzeme tama sistemleri seiminde kullanlacak bir uzman sistem yapstasarlamak ve gelitirmektir. leride malzeme tama aralarnn tamam veya sadece bir ksm iin detaylaratrmalar yapacak kiilerin aratrmalarnn sonularnda tespit edecekleri seim kriterleri ve tama aralar zelliklerini kaydedip eitli analizler iin kullanabilecekleri bir yap hazr hale getirilmitir. 
stenildii kadar tat tipi, ara ve zellik tanmlanabilmesi demek olan esneklie sahip olmas, seim kriterlerinin kullanc tarafndan arlklarnn atanmas, AHP ve TOPSIS analizlerinin bir arada bulunmas gibi zellikleri ile literatrde bu konuda daha nce yaplm almalara katkda bulunan bir alma olmutur. 


Ek 1. Karar destek sisteminde bulunan otomatik ynlendirmeli tatlardan (AGV) bir ksm
No  Model  Tama Hz(m/dak)  Yk kapasitesi (kg)  Tama Tipi  Ynlendirme Tipi  Ykleme Boaltma  Ykleme Platformu  alma Ortam(/D)  lk Maliyet ($)  letme Maliyeti ($/yl)  
1  AMV  40  2 250  Birim yk  Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok, Tayc Bant    20 000  1 000  
2  Autotrans  40  2 250  Birim yk  Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok, Tayc Bant  , D  22 000  1 000  
3  HV-1  40  125 000  Birim yk  Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok, Tayc Bant  , D  60 000  1 000  
4  HV-2  40  500  atallkaldrc Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok    8 000  1 000  
5  HV-3  40  4 000  atallkaldrc Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok    25 000  1 000  
6  LPV1  40  500  Birim yk  Kablolu, Hareket Ynlendirmeli  Otomatik  Stok    7 500  1 000  
7  RAV Mini  45  55  Birim yk  Optik  Otomatik  Stok, Tayc Bant  , D  3 000  1 000  
8  RAV-1  50  110  Birim yk, kaldrc, ekici  Optik  Otomatik  Tayc Bant  , D  3 500  1 000  
9  RAV-1-X  50  110  Birim yk, kaldrc, ekici  Optik, Kablolu Manyetik  Otomatik  Tayc Bant  , D  4 000  1 000  
10  RAV-2100  65  1 100  Birim yk, kaldrc, ekici  Optik  Otomatik  Tayc Bant  , D  13 000  1 000  
11  RAV-2-30  65  300  Birim yk, kaldrc, ekici  Optik  Otomatik  Tayc Bant  , D  6 000  1 000  



